رامتین مرتضوی
در حالی که اخبار موثق و رسمی از دستگاههای مسئول، در دست نیست؛ برخی از رسانههای داخلی از جمله خبرگزاری برنا مدعی شدهاند که در آبانماه، ۱۶زن به دست نزدیکان خود به قتل رسیدهاند. در میان این پروندهها، سه قتل با انگیزه موسوم به «ناموسی»، دو قتل پس از درخواست جدایی و یک مورد نیز در پی خشونتهای ناشی از کودکهمسری رخ داده است. سهتن از قربانیان زیر ۱۸سال بودهاند که یکی از سوی همسر و در پی ضربوشتم شدید و دو تن توسط پدرانشان بوده است.
در آخرین مورد، در فاصله ۷۲ساعت، دو خبر تلخ از جانباختن دو دختر منتشر شد؛ دو پرونده با جزئیات و ابهامهایی متفاوت، اما با طرح پرسشی مشترک درباره امنیت زنان و دختران در جامعه در حالیکه مرگ سوگند صیادی ۱۶ساله در کرمانشاه، همچنان با ابهاماتی درباره چگونگی وقوع حادثه و درخواستهای او پیش از مرگ همراه است، در خمام گیلان نیز، صدف ۲۳ساله در جریان جشن تولدش با شلیک گلوله به قتل رسیده است. هرچند انگیزهها و جزئیات این دو حادثه هنوز بهطور کامل روشن نیست اما تکرار چنین خبرهایی بار دیگر ضرورت پاسخگویی، حمایت مؤثر و اصلاح قوانین پیشگیرانه را به میان میآورد.
صدف چگونه کشته شد؟
صدف، دختر ۲۳ساله اهل خمام رشت، شامگاه ۲۷آبان در جریان جشن تولدش با شلیک گلوله به قتل رسید. براساس روایتهای غیررسمی در رسانههای محلی استان گیلان، عامل این جنایت، دوستپسر سابق او بوده که پس از شنیدن پاسخ منفی صدف به درخواست ازدواج، دست به این اقدام زده است.
گفته میشود پسر جوان با سلاح وارد محل برگزاری جشن شده، مهمانان را در اتاقی حبس کرده و صدف را به طبقه بالا برده و در آنجا با شلیک گلوله، جان دختر جوان را گرفته است. مخالفت صدف با ازدواج با این فرد، به عنوان انگیزه احتمالی این جنایت مطرح شده اما جزئیات رسمی هنوز تأیید نشده است.
روایت پلیس
فرمانده انتظامی شهرستان خمام، با وقوع قتل از دستگیری سریع عامل این جنایت خبر داده و گفته است: بررسیهای اولیه نشان میداد فردی به دلیل اختلافات شخصی، با استفاده از یک قبضه اسلحه شکاری به سمت دختری تیراندازی کرده و پس از ارتکاب جنایت از محل متواری شده؛ متأسفانه خانمی که موردهدف گلوله قرارگرفته در دم جان باخته بود. مأموران در کمتر از چند ساعت مخفیگاه متهم را شناسایی و او را دستگیر کردند و یک قبضه اسلحه شکاری نیز از مخفیگاه وی کشف شد.
سرهنگ ایمان جهاندیده با اشاره به اعتراف متهم به ارتکاب قتل افزود: متهم پس از تشکیل پرونده برای طی مراحل قانونی به مرجع قضایی تحویل داده شد.
ماجرای سوگند چه بود؟
سوگند صیادی هم دانشآموزی اهل روستای علیرضاوندی از توابع شهرستان گیلانغرب در کرمانشاه بود که ۲۴ آبان در کرمانشاه جان باخت و هنوز هم جزئیات کامل و رسمی از نحوه جان باختن او در دست نیست. براساس گزارشهای غیررسمی، مدیر مدرسه دخترانه رضوان پس از اطلاع از موضوعی مرتبط با زندگی خصوصی او، پدر وی را به مدرسه فراخوانده بود.
سوگند پیش از ترک مدرسه به مدیر و دوستان خود هشدار داده بود که بازگشت به خانه همراه پدرش، جان او را به خطر میاندازد، اما با وجود این هشدار، همراه پدرش مدرسه را ترک کرد و ساعتی بعد بر اثر سقوط از طبقه پنجم ساختمانشان درگذشت.
براساس نتایج کالبد شکافی که به تازگی منتشر شده، جانباختن او بر اثر سقوط از ارتفاع (براساس شکستگی دست و پا و جمجمه و دندانها) اعلام شده اما براساس اخبار غیررسمی، آسیب دیدگیهایی مجزا از سقوط وی نیز در نتایج ذکر شده بود.
مرگ سوگند با واکنش گسترده رسانههای داخلی و خارجی، کاربران شبکههای اجتماعی، فعالان حقوق زنان و وکلای دادگستری همراه بود. شماری از کاربران با انتقاد از فرهنگ مردسالارانه و عملکرد مسئولان، خواستار پاسخگویی نهادهای مسئول و تقویت حمایتهای قانونی از کودکان و زنان شدند.
شماری از وکلای دادگستری نیز بر لزوم اصلاح قوانین مربوط به مجازات دخترکشی و بررسی مسئولیت احتمالی مدیر مدرسه تاکید کرده و خواستار اصلاح موادی از قانون مجازات اسلامی و تعیین مجازاتهای بازدارندهتر شدهاند. آنان همچنین بر ضرورت مداخله فوری مدارس و نهادهای حمایتی برای حفاظت از کودکان در معرض خشونت تأکید کردند.
مسئولین چه کردند؟
به گزارش تسنیم، دادستان کرمانشاه از تشکیل پرونده قضایی درباره مرگ سوگند و صدور دستورات قضایی خبر داد.
براساس اظهارات حمیدرضا کریمی، دستور جلب افراد مرتبط با پرونده از جمله پدر و مدیر مدرسه نیز صادر شده و تحقیقات برای روشن شدن ابعاد مختلف حادثه ادامه دارد.
وی همچنین خبر منتشرشده در برخی رسانهها و فضای مجازی مبنی بر تیراندازی میلاد صیادی (پسرعموی سوگند) به کیومرث صیادی (پدر سوگند) و مجروح شدن وی را تکذیب کرد و افزود: متهم بلافاصله بازداشت شد و اکنون در بازداشت به سر میبرد؛ تحقیقات از وی راجع به موضوع اتهامی ادامه دارد و مطالب منتشر شده درباره آزاد بودن، وقوع تیراندازی و شلیک گلوله و مجروح شدن کیومرث صیادی صحت ندارد.
همچنین آموزشوپرورش کرمانشاه بررسی اداری درباره این پرونده را آغاز کرده است. به گزارش ایسنا، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر پیگیری ابعاد پرونده فوت دانشآموز سوگند صیادی اظهار داشت: در صورت احراز هرگونه قصور یا تخلف از سوی عوامل مدرسه، برخورد قانونی صورت خواهد گرفت.
علی فرهادی افزود: سوگند ما برای پاسداری از فرزندان این سرزمین، همچنان پابرجاست. گزارش اقدامات و نتایج پیگیریها متعاقبا اطلاعرسانی خواهد شد.
همکاری با مجلس در لایحه حمایت از زنان
زنکشی و دخترکشی، پدیدهای هرچند قدیمی اما همیشه دردآور است. درباره این که چه میتوان کرد، سخن بسیار است اما شاید آنچه بیش از همه ضروری باشد لزوم اصلاح هرچه سریعتر قوانین برای پیشگیری از چنین وضعیتی است. معاون رئیسجمهوری در امور زنان و خانواده به تازگی در همین رابطه از «لایحه رومینا» سخن گفت.
به گزارش ایرنا، زهرا بهروزآذر پنجشنبه گذشته درباره آخرین وضعیت لایحه «حفظ کرامت و حمایت از زنان در برابر خشونت» اظهار داشت: یکی از دلایلی که ما را به استرداد لایحه واداشت، حذف مواد ۶۱۲ و ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی از متن بررسیشده بود؛ موادی که بهترتیب ناظر بر برخی موارد قتل عمد و صدمات بدنی عمدی هستند. در متن موردتوافق ما و مجلس، این دو ماده مجددا به متن بازگشتهاند. اگر این توافق در جمعبندی نهایی کمیسیون تثبیت شود، طبیعتا زمینه بازنگری در تصمیم استرداد و ادامه بررسی لایحه فراهم خواهد شداما اگر به هر دلیل، بازگشت لایحه به مسیر بررسی با موانعی روبهرو شود، پیگیری اصلاح قوانین را متوقف نخواهیم کرد.
وی تصریح کرد: در این زمینه، اصلاح مواد قانونی مرتبط با تشدید مجازات جرائم علیه زنان و کودکان را در چارچوب پیشنهادهایی که با عنوان «لایحه رومینا» شناخته میشود از مسیر قانونی دنبال خواهیم کرد؛ صیانت از جان، امنیت و کرامت زنان، نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ و همهجانبه است. اصلاح و تقویت قوانین و ضمانتهای اجرایی، یکی از ابعاد مهم این مأموریت است اما در کنار آن، توسعه اقدامات پیشگیرانه، اجتماعی و فرهنگی، ارتقای آگاهی عمومی، آموزش مهارتهای زندگی و حل تعارض، تقویت مهارتهای مدیریت هیجان و سازوکارهای حمایتی را نیز با جدیت دنبال میکنیم.
بهروزآذر تأکید کرد: باید به سمتی حرکت کنیم که قانون، هم پشتوانه محکمی برای حمایت از زنان و برخورد با مرتکبان خشونت در محیط خانه باشد و هم در کنار سیاستهای پیشگیرانه و حمایتی، به کاهش زمینههای بروز خشونت کمک کند.
معاون رئیسجمهوری ادامه داد: بازدارندگی قانون ضروری است اما برای پیشگیری پایدار از خشونت کافی نیست. این هدف به آموزش، فرهنگسازی، تقویت مهارت گفتگو و حل مسأله و دسترسی به حمایتهای مؤثر نیز نیاز دارد. بنابراین، ما همه این مسیرها را بهصورت همزمان و مکمل یکدیگر دنبال خواهیم کرد. هدف ما صرفا اصلاح یک قانون یا تصویب یک لایحه نیست؛ هدف، پیشگیری از خشونت و صیانت از امنیت و کرامت زنان در خانواده و محیط خانه است.
اهمیت تصویب لایحه حمایت از زنان
به اعتقاد کارشناسان،امنیت زنان و دختران نه با ابراز تأسف پس از هر حادثه و نه با وعده اصلاح قانون و تشکیل پرونده قضایی تضمین نخواهد شد.
از نظر آنان، بازگشت مواد قانونی به لایحه حمایت از زنان در صورت تحقق، میتواند گامی مهم باشد اما مسأله فقط تصویب چند ماده قانونی نیست. باید روشن شود این قوانین چه زمانی به نتیجه میرسند، چه ضمانت اجرایی خواهند داشت و نهادهای مسئول برای شناسایی و حمایت از زنان و کودکانی که در معرض خشونت قرار دارند، چه سازوکاری در اختیار دارند.
به همین دلیل پرونده صدف باید با شفافیت و دقت به نتیجه برسد و ابعاد مرگ سوگند نیز نباید در میان روایتهای متناقض و وعدههای پیگیری گم شود. زیرا هر بار که خبری از این دست منتشر میشود، جامعه فقط با یک فقدان تازه روبهرو نیست؛ که با این پرسش مواجه است که آیا میشد پیش از وقوع حادثه کاری کرد؟ پرسشی که پاسخ آن را نه در پیامهای تسلیت، که در پیشگیری بهموقع و پاسخگویی نهادهای مسئول باید جستجو کرد.